كتاب آموزانى ( 1 ) . ابن كثير گفت ( 2 ) و نافع و عمرو خواندند ( 3 ) : تعلمون الكتاب ، به آنچه شما كتاب دانى ، و باقى قرّا : تعلَّمون من التّعليم ، به آنچه شما كتاب آموزى مردمان را . و حسن بصرى خواند : تعلَّمون على معنى تتعلَّمون من التّعلَّم ( 4 ) ، به آنچه شما مىآموزيد ( 5 ) . * ( وَبِما كُنْتُمْ تَدْرُسُونَ ) * ، و به آنچه درس كتب كنى ( 6 ) . و « درس » تكرار باشد ، و اصله من الدّرس الَّذى هو الطَّمس ، كهنه كردن ( 7 ) و اثر ببردن براى آن كه چون تكرار كند بر او ، بذله ( 8 ) و داشته شود چون جامه خلق كه بسيار داشته باشد . و سعيد جبير خواند : « تدرسون » بتشديد من التّدريس ، و به آنچه درس كتاب گوى ( 9 ) ديگران را تا بياموزند ، حملا على قوله : * ( تُعَلِّمُونَ ) * ( 10 ) * ( الْكِتابَ ) * . عبد اللَّه عبّاس روايت كرد از رسول - صلَّى اللَّه عليه و آله - كه گفت : ما من مؤمن ذكر او انثى حرّ او مملوك الَّا و للَّه عليه حقّ واجب ان يتعلم من القرآن و يتفقّه فيه ثمّ قراء هذه الاية ، هيچ مؤمن نباشد از مردان و زنان و بنده و آزاد و الَّا خداى را بر اوست حقّى واجب كه از قرآن چيزى بياموزد و فقه آن بداند ، آنگه اين آيت بر خوانند . * ( وَلا يَأْمُرَكُمْ ) * ، عاصم و حمزه و ابن عامر خوانند : و لا يأمركم ، به نصب « را » عطفا على قوله : * ( ثُمَّ يَقُولَ لِلنَّاسِ ) * ( 11 ) ، و قيل : على اضمار « ان » ، و بر اين قراءت [ 437 - پ ] مردود باشد على ( 12 ) * ( أَنْ يُؤْتِيَه اللَّه ) * ( 13 ) ، و تقدير آن كه : و ما كان لبشر ان يؤتيه اللَّه و لا ان يقول و لا ان يأمركم ( 14 ) ، يعنى اين هر دو [ از ] ( 15 ) قول و امر هيچ آدمى را نرسد ، و باقى قرّاء

--> ( 1 ) . وز ، دب ، لب ، فق : آموزى ، مب ، مر : آموزيد . ( 2 ) . كذا : در مج : ديگر نسخه بدلها : ندارد . ( 3 ) . وز : خوانند ، ديگر نسخه بدلها : خواند . ( 4 ) . مج : من التّعليم ، با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد . ( 5 ) . دب ، آج ، لب ، فق : مىآموزى / مىآموزيد . ( 6 ) . دب ، آج ، لب : كنيد . ( 7 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : كهنه بودن . ( 8 ) . دب : برار بدله ، آج : يزاد بدله ، لب ، فق ، مب ، مر : بر او بدله . ( 9 ) . مب : گوييد . ( 10 ) . مج و ديگر نسخه بدلها : يعلَّمون ، با توجّه به ضبط قرآن مجيد تصحيح شد . ( 13 - 11 ) . سوره آل عمران ( 3 ) آيه 79 . ( 12 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر البشر . ( 14 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر على قوله ثمّ . ( 15 ) . مج : ندارد ، با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .